سوره نساء آیات 22 تا 28 - ازدواج حلال وحرام

در این مقاله، به بررسی و تفسیر سوره نساء آیات 22 تا 28 خواهیم پرداخت. این بخش از سوره نساء، حکم الهی در مورد ازدواج حلال و حرام را بیان می‌کند. در این آیات، کسانی که با آنها ازدواج ممنوع است، بر حسب نسبت خانوادگی یا کرامت انسانی، به تفصیل مشخص شده است. همچنین، در این آیات، به بیان احکام حقوقی و اخلاقی مرتبط با ازدواج با کنیزان و تعیین میزان مهریه آنها پرداخته شده است. این سوره همچنین رحمت و مهربانی الهی را در قبول توبه و آمرزش برای انسان‌ها، بیان می‌کند. در ادامه، به ترجمه و تفسیر این آیات خواهیم پرداخت.

وَ لا تَنْكِحوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ مِنَ النِّساءِ	با «همسر پدر خودتان» ازدواج نکنید؛
اِلّا ما قَدْ سَلَفَ	مگر آن ازدواجی که قبل از صدور این حکم بوده؛
اِنَّهو كانَ فاحِشَةً وَ مَقْتًا وَ ساءَ سَبيلًا (22)‏	که این کاری بسیار زشت و راهی نادرست است
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ اُمَّهاتُكُمْ وَ بَناتُكُمْ	بر شما حرام شد ازدواج با مادرانتان و دخترانتان ،
وَ اَخَواتُكُمْ وَ عَمّاتُكُمْ وَ خالاتُكُمْ	و با خواهران و عمّه‌ها و خاله‌هایتان،
وَ بَناتُ الْاَخِ وَ بَناتُ الْاُخْتِ	و نیز ازدواج با دختران برادر و دختران خواهرتان
وَ اُمَّهاتُكُمُ الّاتى اَرْضَعْنَكُمْ	و مادرهایی که به شما شیر دادند،
وَ اَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ وَ اُمَّهاتُ نِسائِكُمْ	و خواهران شیری شما و مادر زنانتان،
وَ رَبائِبُكُمُ الّاتى فى حُجورِكُمْ	و دختران همسرانتان که نزد شما پرورش یافتند،
مِنْ نِسائِكُمُ الّاتى دَخَلْتُمْ بِهِنَّ	البتّه دختران زنانی که با آنان همبستر شده‌اید،
فَاِنْ لَمْ ‌تَكونوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلاجُناحَ عَلَيْكُمْ	ولی اگر همبستر نشده‌اید، گناهی بر شما نیست؛
وَ حَلائِلُ اَبْنائِكُمُ الَّذينَ مِنْ اَصْلابِكُمْ	و ازدواج با زنان پسرانتان، اگر آن پسران از نسل خودِ شما هستند؛
وَ اَنْ تَجْمَعوا بَيْنَ الْاُخْتَيْنِ	و نباید دو خواهر را همزمان با هم، به همسری بگیرید؛
اِلّا ما قَدْ سَلَفَ	جز اینکه قبل از صدور این حکم باشد،
اِنَّ اللّهَ كانَ غَفورًا رَحيمًا (23)‏	که خدا همواره آمرزنده‌ای مهربان است
وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ اِلّا ما مَلَكَتْ اَيْمانُكُمْ	و ازدواج با زنان شوهردار حرام است، مگر کنیزانتان [i]
كِتابَ اللّهِ عَلَيْكُمْ	این قانون قطعی الهی برای شماست.
وَ اُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذٰلِكُمْ	و ازدواج با غیر از این زنان نامبُرده، برایتان حلال شده است؛
اَنْ تَبْتَغوا بِاَمْوالِكُمْ	که با پرداخت مهریّه از اموالتان، آنان را به همسری بگیرید.
مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ	در عین حال، باید پاکدامن باشید نه ناپاک.
فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِه‌ى مِنْهُنَّ	پس زنانی که از آنان بهره‌مند شده‌اید،
فَآتوهُنَّ اُجورَهُنَّ فَريضَةً	واجب است، مهریّه آنها را بدهید[ii]
وَ لاجُناحَ عَلَيْكُمْ	و بر شما گناهی نیست،
فى ما تَراضَيْتُمْ بِه‌ى مِنْ بَعْدِ الْفَريضَةِ	اگر پس از ادای مهریّه واجب، در سایر موارد، با هم توافق کنید.
اِنَّ اللّهَ كانَ عَليمًا حَكيمًا (24)‏	مسلّماً خدا همواره دانا و حکیم است
وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا	و هر کس از شما، که از نظر مالی نتواند
اَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ	با زنان پاکدامن با ایمان ازدواج کند[iii]
فَمِمّامَلَكَتْ‌ اَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ‌ الْمُؤْمِناتِ	می­تواند از زنان مؤمن که مالک آنها شده‌اید، همسری انتخاب کند.
وَ اللّهُ اَعْلَمُ بِايمانِكُمْ	البتّه خدا به ایمان شما داناتر است؛
بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ	شما از یک جنس هستید و نباید آنان را نژاد پست بدانید؛
فَانْكِحوهُنَّ بِاِذْنِ اَهْلِهِنَّ	پس آنان را با اجازه‌ی صاحبانشان به همسری درآورید؛
وَ آتوهُنَّ اُجورَهُنَّ بِالْمَعْروفِ	و مهریّه آنان را به شایستگی و بدون چون و چرا بدهید؛
مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ	و آن کنیزان هم باید پاکدامن باشند نه زناکار؛
وَ لامُتَّخِذاتِ اَخْدانٍ	و نه آنکه پنهانی مردان مختلفی را به دوستی بگیرند؛
فَاِذا اُحْصِنَّ	پس هنگامی که آن زنان، با ازدواج، از گناه حفظ شدند،[iv]
فَاِنْ اَتَيْنَ بِفاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ	اگر مرتکب فحشاء شدند، مجازاتشان،
نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ	برابر با نصف‌ مجازات سایر زنان شوهردار است[v]
ذٰلِكَ لِمَنْ خَشِیَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ	این حکم برای آنهایی است که بترسند دچار سختی شوند
وَ اَنْ تَصْبِروا خَيْرٌ لَكُمْ	و البتّه اگر صبر کنید برایتان بهتر است.
وَ اللّهُ غَفورٌ رَحيمٌ (25)‏	و خدا آمرزنده‌ای مهربان است
يُريدُ اللّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ	خداوند می‌خواهد این احکام را برایتان روشن کند
وَ يَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ	و شما را به روشهای نیک گذشتگانتان، آگاه نماید[vi]
وَ يَتوبَ عَلَيْكُمْ	و با محبّت، توبه­ی شما را قبول کند
وَ اللّهُ عَليمٌ حَكيمٌ (26)‏	و خدا دانایی حکیم است
وَ اللّهُ يُريدُ اَنْ يَتوبَ عَلَيْكُمْ	و خدا می‌خواهد که به طرف شما برگردد و به شما رحم کند
وَ يُريدُ الَّذينَ يَتَّبِعونَ الشَّهَواتِ	و کسانی که از تمایلات خود پیروی می‌کنند می‌خواهند
اَنْ تَميلوا مَيْلًا عَظيمًا (27)‏	که شما از راه حق کاملاً منحرف شوید
يُريدُ اللّهُ اَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ	خداوند می‌خواهد که بر شما سبک و آسان بگیرد
وَ خُلِقَ الْاِنْسانُ ضَعيفًا (28)‏	چرا که انسان، ناتوان و ضعیف آفریده شده است.

---

[i] البته اینطور نیست که همچون افراطیون کنونی، خود را محق بدانیم که به زنان اسیر شده در جنگ تعرض کنیم، ارتباط جنسی با آنان شرایطی دارد که در آیه 25 نساء بیان شده است.

[ii] در این آیه خداوند اجازه داده که دو همسر بعد از آنکه در مورد مهریه واجب به توافق رسیدند، هر شرط دیگری را بگذارند، یکی از این شرطها می تواند تعیین مدت برای زمان ازدواج باشد. این همان ازدواج موقت است و احادیثی که بعضی مسلمین، از قول پیامبر اکرم آورده اند و آن را حرام دانسته اند، مربوط به شرایطی خاص بوده است.

[iii] دو شرط برای ازدواج با کنیز در آیه بیان شده است: اول اینکه آزاد باشد، و همسر نداشته باشد (فتی یعنی آزاده) و یا اگر شوهر دارد، شوهرش مشرک باشد و اسیر نشده باشد و دوم اینکه پس از اسارت، زن به اختیار خود، به خدا و قیامت ایمان آورده باشد. ولی اگر مشرک باشد ازدواج با او، طبق آیات سوره نور، حرام است. پس اگر مشرک باشد، نمی‌توان با او ازدواج کرد و اگر همسرش همراه با او اسیر شده باشد، باز هم نمی‌توان با او ازدواج کرد، زیرا شرط «فتیات» را ندارد، می‌بینیم که تمام شرایط انسانی برای یک کنیز بیان شده تا مبادا برخلاف تمایل خود، مجبور به ازدواج شود. اگر مسلمان نشود، و مشرک باشد، طبق این آیه کسی حق ازدواج با او را ندارد، اگر هم زنی با شوهرش اسیر شود و بعد ایمان آورند، جزء فتیات نیست و به شوهر خودش تعلق دارد. ولی اگر ایمان آورد و شوهرش مشرک بماند، در این حال به میل خودش اسلام آورده و نکاح او با شوهر سابقش باطل است و می‌تواند ازدواجی همچون سایر زنان داشته باشد.

[iv] تأکید در عبارت «فاذا اُحصِنّ» نشانگر آن است که این مجازات فقط برای کنیزان شوهردار است.

[v] این آیه بیانگر حکم برای زناکاران است. در سوره نور فرموده، مجازات این عمل زشت را، اگر با چهار شاهد ثابت شود، صد ضربه شلاق است. در این آیه، این مجازات برای کنیزان تخفیف داده شده و فقط پنجاه ضربه شلاق می‌شود، شاید علت آن عدم حضور طولانی کنیزان در میان مسلمانان باشد. مجازات سنگسار برای زنای محصنه در قوم یهود، سنگسار بود، ولی این حکم با قرآن ناسازگار است. حکم زنا برای زنان آزاد صد ضربه شلاق است که نصف آن یعنی پنجاه ضربه، برای کنیزان است، اگر حکم آنان رجم بود، نصف نداشت که خداوند برای کنیز شوهردار، نصف آن را تعیین نماید.

[vi] منظور از «سنتهای کسانی که قبل از شما بودند»، همان احکام الهی است؛ زیرا احکام الهی ثابت است.

تعبیر این آیات در استخاره با قرآن

دسترسی سریع به سایر سوره ها و آیات قرآن